Loftgæði í heiminum eru mjög misjöfn og oft höfum við á Íslandi státað okkur af tæru lofti á sama hátt og tæru vatni. Það kemur þó fyrir að loftgæði á þéttbýlustu stöðum landsins spillist og mælingar á svifryki eða óæskilegum lofttegundum fari yfir viðmiðunarmörk.

Á slíkum dögum er fólki sem er viðkvæmt í lungum ráðlagt að halda sig innandyra. Börn og ungmenni eru einnig hvött til að forðast óþarfa útiveru. Að lokum eru það þeir sem telja sig ekki verða fyrir neinum áhrifum af slæmum loftgæðum en eru ekki undanskyldir neikvæðum áhrifum þess  að anda þessum ögnum að sér.

Loftgæði skipta máli

Áhrif loftmengunar eru enn ekki að fullu skilgreind. Ástæða þess er að miklu leiti  sú að loftmengun getur samanstaðið af svo ótalmörgum efnum og ögnum að nær ómögulegt er að greina þær allar. Eitt er þó sameiginlegt með allri loftmengun, hvernig sem hún er samsett – hún er ekki jákvæð.

Loftgæðin á jörðinni eru ekki bara misjöfn eftir því hvar við erum stödd, þau eru í raun líka misjöfn í tíma. Öll sú þróun sem farið hefur fram í að hreinsa óæskileg efni úr lofti, breyta skipulagi á losun á sorpi og uppgræðsla lands hefur haft sín áhrif á þau loftgæði sem við búum við í dag. Að sama skapi má einnig benda á að með vaxandi fólksfjölda hefur  áhrifavöldum á loftgæðin okkar líka aukist, þ.e. uppruni loftmengunar eykst í samhengi við fjölgun fólks.

Ungmenni sérlega viðkvæm

Rannsókn sem var birt í Psychosomatic Medicine í byrjun september, gefur vísbendingar um að loftmengun geti ýtt undir kvíða og þunglyndiseinkenni hjá ungmennum. Rannsóknin var unnin við Stanford háskóla. Í henni eru 144 ungmenni fengin sem sjálfboðaliðar til að taka þátt í að leysa verkefni, samhliða lífeðlisfræðilegum mælingum, sem eiga að meta andlegt ástand þátttakendanna.

Rannsóknin byggðist meðal annars á því að safna upplýsingum um þátttakendur með spurningalista. Þar voru þátttakendur beðnir að svara spurningalista um lífshætti sína. Meðal annars voru þau beðin um að segja hvar þau bjuggu og leggja mat á andlega heilsu sína.

Þátttakendur voru beðnir um að leysa þrautir á borð við að kynna sögu fyrir hópnum og leysa flókin reikningsdæmi. Á meðan öllu þessu stóð voru ungmennin tengd við ýmsa nema sem skynja hjartslátt, svitamyndun og aðra lífeðlisfræðilega þætti sem tengjast kvíða.

Öll ungmennin sýndu streitumerki við að leysa verkefnin. Það var mælt með auknum hjartslætti og aukinni svitamyndun. Mesta streituaukningin mældist þó hjá þeim ungmennum sem bjuggu nálægt svæðum þar sem mengun er mikil.

Þó auðvitað sé eðlilegt að fá aukinn hjartslátt við álag voru viðbrögð þeirra sem bjuggu nálægt mikilli mengun mun meiri en þeirra sem það gerðu ekki. Þegar aðrar breytur voru skoðaðar, svo sem heimilisaðstæður, tekjur foreldranna eða samsetningu fjölskyldunnar sást engin fylgni við aukin streitu viðbragð.

Þessar niðurstöður endurspegluðu mat ungmennanna á sjálfan sig. Ungmenni sem töldu sig glíma við þunglyndi eða kvíða bjuggu yfirleitt nálægt meiri mengun en þau sem ekki töldu sig glíma við þunglyndi eða kvíða.

Er mengun að ýta undir streitu?

Þessi rannsókn opnar auðvitað á þá spurningu hvort við gætum bætt lífsgæði okkar og barnanna okkar til muna með því að flytja á fámennari stað þar sem svifryksmælingar fara sjaldnar yfir viðmiðunarmörk.

Eins og staðan er núna ætti enginn að gera dramatískar breytingar á sínum lífsháttum, þrátt fyrir þessa rannsókn. Frekari rannsóknir gætu leitt í ljós hversu mikil áhrif er raunverulega hægt að skýra með loftmengun. Í þessari rannsókn er ekki endilega ljóst hvort það er mengunin sjálf sem veldur aukinni streitu. Hér er einungis sýnt fram á fylgni milli mengunar og streitu, en ekki endilega orsakasamhengi þar á milli.

Þrátt fyrir það eru þessar niðurstöður enn einn styrktarbitinn í rannsóknir sem sýna hversu mikil áhrif loftmengun getur haft á lýðheilsu. Rannsóknir sem þessar eru miklu frekar skilaboð til yfirvalda um að búa til kerfi sem dregur úr loftmengun, þar sem mikill ósýnilegur kostnaður getur falist í því að búa við loftmengun og þar af leiðandi minni lífsgæði.

Greinin birtist fyrst í prentuðu eintaki og á vefsíðu Stundarinnar.